Ka shumë dilema, ndonjëherë edhe shqetësuese, sidomos për prindërit e të porsalindurve, të cilët shpesh pyesin veten nëse është normale që foshnja e tyre të vjellë pothuajse pas çdo vakti. Edhe pse për prindërit kjo mund të jetë arsye për shqetësim, mjekët theksojnë se të vjellat gjatë kësaj periudhe jo gjithmonë tregojnë praninë e një problemi serioz. Megjithatë, prindërit duhet të jenë të vëmendshëm dhe të vëzhgojnë sasinë që foshnja vjell, si dhe shpeshtësinë e të vjellave.
TË VJELLA APO KTHIM I QUMËSHTIT?
Pothuajse të gjithë prindërit, veçanërisht ata që bëhen prindër për herë të parë, e përjetojnë me shqetësim situatën kur foshnja, menjëherë pas ushqyerjes, nxjerr një pjesë të qumështit që ka pirë. Megjithatë, kjo nuk është një dukuri e pazakontë. Të vjellat janë të shpeshta te foshnjat nga mosha tre deri në gjashtë muaj, ndërsa ndonjëherë mund të vazhdojnë edhe më gjatë, deri në fund të vitit të parë të jetës. Ato shfaqen më shpesh te foshnjat që ushqehen me qumësht formule sesa te ato që ushqehen me qumësht gjiri. Gjithashtu, kjo dukuri është më e shpeshtë te foshnjat e lindura para kohe sesa te ato të lindura në afat. Megjithatë, ekziston një dallim mes të vjellave dhe asaj që njihet si kthim ose nxjerrje e një sasie të vogël qumështi pas ushqyerjes. Shumë prindër e kanë vënë re se pas pirjes së qumështit, një pjesë e vogël e ushqimit mund t’i rrjedhë foshnjës nga goja. Nëse bëhet fjalë për një sasi të vogël, rreth dy deri në tri lugë të vogla, ose thjesht për rrjedhje të qumështit nga goja, atëherë kemi të bëjmë me kthim të qumështit dhe jo me të vjella. Dr. Dushko Fidanovski, neonatolog, shpjegon se për të vjella bëhet fjalë kur foshnja nxjerr një sasi më të madhe ushqimi, përkatësisht qumështi, dhe kur ai del me presion, duke u hedhur më larg nga goja e foshnjës.
“Të vjellat mund të jenë një gjendje fiziologjike, si pasojë e përshtatjes së sistemit tretës me ushqimin, por mund të jenë gjithashtu pasojë e çrregullimeve shëndetësore më pak ose më shumë serioze që mund të shfaqen te foshnjat. Ndërsa kthimi i një sasie të vogël qumështi pas ushqyerjes më së shpeshti është pasojë e përshtatjes normale të traktit tretës të foshnjës me ushqimin e marrë. Kjo dukuri është zakonisht kalimtare dhe rrallëherë është pasojë e ndonjë gjendjeje patologjike”, thotë dr. Fidanovski.
MË SHUMË QUMËSHT DHE AJËR GJATË USHQYERJES ME GJI- SHKAK I MUNDSHËM I TË VJELLAVE
Dr. Fidanovski thotë se një nga shkaqet e shpeshta të të vjellave është edhe gëlltitja e ajrit gjatë pirjes së qumështit. Shkak mund të jetë gjithashtu pozicioni jo i përshtatshëm i foshnjës gjatë ushqyerjes me gji, kapja jo e duhur e gjirit me gojë, përdorimi i biberonëve me hapje më të madhe, si dhe pozicionimi jo i përshtatshëm i shishes dhe i biberonit te foshnjat që ushqehen me qumësht formule.
“Të vjellat mund të shfaqen edhe si një reagim normal i përshtatjes së traktit tretës të foshnjës me ushqimin e marrë gjatë dy deri në tre muajve të parë të jetës. Pra, mund të bëhet fjalë për një proces normal të përshtatjes së zorrëve me mjedisin e jashtëm”, shton dr. Fidanovski.
ÇFARË ËSHTË REFLUKSI?
Kur të vjellat shkaktohen nga arsyet e përmendura më sipër, ato zakonisht konsiderohen një dukuri normale te foshnjat. Megjithatë, në disa raste, të vjellat mund të jenë shenjë e problemeve më serioze shëndetësore, paralajmëron dr. Fidanovski.
Kur të vjellat janë të shpeshta, në disa raste ato mund të jenë pasojë e anomalive të lindura të stomakut ose të zorrëve të holla, më së shpeshti ngushtimeve. Të porsalindurit dhe foshnjat mund të vjellin edhe për shkak të sëmundjeve infektive, përkatësisht infeksioneve virale ose bakteriale, por edhe si pasojë e alergjive.
Për shembull, në rast të intolerancës ndaj proteinave të qumështit të lopës, intolerancës ndaj laktozës ose ndaj produkteve të tjera ushqimore, te foshnjat mund të shfaqen edhe të vjella. Në disa raste, të vjellat lidhen me të ashtuquajturin refluks gastroezofageal (GER).
“Refluksi është një gjendje kur ushqimi kthehet nga stomaku në ezofag dhe shpesh del jashtë përmes gojës, e ndonjëherë edhe përmes hundës. Refluksi mund të jetë fiziologjik, pra normal. Ai shfaqet më shpesh te foshnjat e lindura para kohe dhe zakonisht zhduket pas katër deri në gjashtë muajve të parë të jetës.
Megjithatë, refluksi mund të jetë edhe patologjik dhe të shoqërohet me shqetësime të tjera, si harkimi i dhimbshëm i trupit dhe përkulja e kokës së foshnjës prapa, kollitja, mbytja gjatë ushqyerjes dhe shtimi i dobët në peshë. Në këtë rast bëhet fjalë për të ashtuquajturën sëmundje të refluksit gastroezofageal (GERD)”, shpjegon dr. Fidanovski.
KUR DUHET TË SHQETËSOHENI
Në shumicën e rasteve, të vjellat te foshnjat nuk janë të rrezikshme dhe zakonisht zhduken pas vitit të parë të jetës. Kjo vlen veçanërisht kur foshnja nxjerr vetëm një sasi të vogël, edhe nëse kjo ndodh shpesh.
Prindërit nuk duhet të alarmohen, sidomos nëse foshnja zhvillohet mirë, është e gëzuar dhe nuk shfaq shenja dehidratimi. Një nga treguesit është urinimi i rregullt, përkatësisht pelenat e lagura. Nëse foshnja nuk ka temperaturë, nuk duket e plogësht dhe nuk ka jashtëqitje të shpeshta, zakonisht nuk ka arsye për shqetësim.
Megjithatë, prindërit duhet të tregohen më të kujdesshëm nëse të vjellat shfaqen pas çdo vakti dhe dalin me forcë ose nën presion.
“Nëse masa e vjellë ka ngjyrë të verdhë në të gjelbër ose përmban gjak, nëse foshnja ka temperaturë të lartë, duket e zbehtë dhe e plogësht, humb peshë ose nuk shton në peshë, si dhe nëse urinon pak, atëherë ka mundësi që të bëhet fjalë për ndonjë sëmundje dhe duhet kërkuar ndihma e pediatrit”, thotë doktori.
